Narzędzia i diagnostyka – są to programy lub zbiór programów zawartych w jednej aplikacji mających na celu diagnostykę całego naszego komputera lub tylko poszczególnych jego podzespołów. AIDA32 jest jednym z najlepszych programów do identyfikacji naszego sprzętu jak i zainstalowanego na nim oprogramowania. Dostarcza nam dosłownie wszystkich informacji dotyczących naszej platformy. Bardzo ważną cecha jest polski przejrzysty interfejs a informacje o sprzęcie są ułożone według kategorii co znacznie ułatwia poruszanie się wśród podzespołów. Informacje o sprzęcie można zapisać w czytelnym w jednym z 7 proponowanych formatach (txt, html, mhtml, mif, ini, csv oraz xml) . Program ma w swojej bazie danych ponad 30 tysięcy komponentach na 85 stronach, wspiera bazy SQL ADO/ODDBC, podaje również szereg informacji o sterownikach. Umożliwia również dostęp do autostartu, typu plików, koszów czy zaplanowanych zadań. Posiada naprawdę ogromne możliwości. Niestety aplikacja nie jest już dalej rozwijana. Istnieją również na rynku aplikacje wypuszczane przez producentów danych podzespołów jak np. firmy AMD który wypuścił pogramy diagnostyczne do swoich procesorów. Przykładem takiego programu jest AMD OverDrive jest to program do zarządzania i kontrolowania możliwości procesorów tej firmy. Aplikacja ta pozwala nam na monitorowanie bardzo dużej ilości parametrów takich jak pamięć zegara, taktowanie pamięci i wiele innych. Pogram dodatkowo pozwala nam na konfiguracje ustawień jak i podkręcanie procesora i pamięci ram co w znaczący sposób może podnieść wydajność naszego komputera. Gdy już się zdecydujemy na podkręcanie procesora w celu sprawdzenia stabilności jego pracy możemy użyć programu CPU RightMark. Gdy interesuj nas wydajność naszego dysku twardego możemy użyć programu CrystalDiskMark. Jedyne co użytkownik musi wykonać przed rozpoczęciem testu to wybrać: ilość testów, partycję oraz rozmiar pliku testowego. Po wykonaniu testu w oknie programu pojawi się czytelny wykres z wynikami dotyczącymi naszego dysku twardego. Pracę z programem ułatwia bardzo polski interfejs użytkownika. Jednym z najbardziej znanych programów do testowania wydajności naszego komputera jest PCMark04 w wersji darmowej. Jest to obecnie najlepszy jak i najbardziej ceniony program przez użytkowników. Możemy przy jego pomocy przetestować takie podzespoły jak: procesor, pamięć ram, karta graficzna (test 2 i 3 wymiarowej grafiki) czy dysku twardego. Wyniki testu podane są w punktach a im więcej tym lepiej (możliwość sprawdzenia na stronie producenta).

Diagnostyka to pojęcie względne – może być ono brane pod uwagę jako sprawdzenie wszystkich (w tym tych interesujących nas) informacji dotyczących naszego komputera. Możemy dzięki programom diagnostycznych przeprowadzić test sprawności naszej karty graficznej czy dźwiękowej, sprawdzić wydajność procesora, zobaczyć specjalistyczną rozpiskę naszej pamięci RAM i ROM. Możemy również sprawdzić temperaturę odpowiednich podzespołów co jest szczególnie przydatne w laptopach. Dzięki programom diagnostycznych zobaczyć możemy jaką temperaturę ma nasz procesor, karta graficzna, dysk twardy, czy wiatrak pracuje odpowiednio, jaką osiąga prędkość itd. Te bardziej zaawansowane programy pozwalają nawet ustawiać ostrzeżenie użytkownika (w wypadku przekroczenia bezpiecznej temperatury odpowiedniego podzespołu). Sami zatem widzicie, że diagnostyka sprzyja nie tylko zapotrzebowaniu na naszą dociekliwość, ale służy także bezpieczeństwu naszego komputera. Przydatne tym bardziej że bardzo mało czasu wystarczy temu poświęcić, aby sprawdzało się w 100%.

Wiadomym jest, że programów diagnostycznych nie ściąga się od tak, tylko po to, żeby popatrzyć się na bliżej nieznane nam wykresy i tabelki. Główne założenie używania programów diagnostycznych to poprawienie komfortu pracy z komputerem. W tym celu przede wszystkim musimy sprawdzić co podczas owej diagnozy/testów wychodzi nie tak. Żeby zwalczyć problem musimy znać jego ognisko, a wtedy „zwycięstwo” mamy w przysłowiowej kieszeni. Przykładowo – jeśli temperatura naszego procesora czy dysku twardego jest zbyt duża trzeba podjąć odpowiednie środki takie jak wyczyszczenie komputera od środka (najlepiej sprężonym powietrzem), sprawdzenie poprawności działania wiatraka (a w skład tego wchodzi również sprawdzenie napięć), a także podjęcie działań zapobiegających zbytniemu obciążeniu systemu – powstrzymujemy się przed uruchamianiem kilkudziesięciu aplikacji naraz, nie włączmy gier, które są najzwyczajniej w świecie zbyt dobre dla naszego komputera, dbamy o to, aby procesor nie chodził cały czas na maksymalnych obrotach. Pamiętajcie bowiem, że z komputerem jest jak z człowiekiem – prócz wystawionej diagnozy trzeba podjąć leczenie, a wszyscy dobrze wiemy, że dobra diagnoza = skutecznemu usunięciu choroby.